TÜRK MİLLÎ EĞİTİM SİSTEMİ

Türk Millî Eğitim Sistemi “Örgün Eğitim” ve “Yaygın Eğitim” olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır.

ÖRGÜN EĞİTİM

Örgün eğitim, belirli yaş grubundaki ve aynı seviyedeki bireyler için, amaca göre hazırlanmış programlarla okul çatısı altında yapılan düzenli eğitimdir. Örgün eğitim;

-         Okul öncesi,

-         İlköğretim,

-         Ortaöğretim

-         Yükseköğretim

kurumlarını kapsamaktadır.

 

Eğitim Kademelerine Göre Okul, Öğrenci ve Öğretmen Sayıları (2006–2007)

Eğitim Kademesi                                                                                             

Okul/   Kurum                  

Öğrenci Sayısı                                                                                                                                           

 

Öğretmen Sayısı

 

Toplam  

Erkek

Kız

OKUL ÖNCESİ EĞİTİM  

(1)3.222

640.849

334.252

306.597

10.016

 

Okul Öncesi (Resmi)   

1.267

580.336

302.224

278.112

(2)4.580

 

Okul Öncesi (Özel)                                                                                                                                  

1.955

60.513

32.028

28.485

5.436

İLKÖĞRETİM

34.656

10.846.930

5.684.609

5.162.321

402.829

 

İlköğretim (Resmi)

33.898

10.346.509

5.408.525

4.937.984

381.354

 

İlköğretim (Özel)

757

213.071

116.099

96.972

21.475

 

Açık İlköğretim                                                                                                         

1

287.350

159.985

127.365

-

ORTAÖĞRETİM 

7.934

3.386.717

1.917.189

1.469.528

187.665

 

Ortaöğretim (Resmi)  

7.216

2.946.363

1.663.955

1.282.408

174.748

 

Ortaöğretim (Özel)   

717

86.458

47.180

39.278

12.917

 

Açıköğretim Lisesi                                                                    

1

353.896

206.054

147.842

-

     Genel Ortaöğretim Toplamı                                                                     

3.690

2.142.218

1.156.418

985.800

103.389

 

Genel Ortaöğretim(Resmi)                                                                                               

2.993

1.775.244

942.561

832.683

90.716

 

Genel Ortaöğretim (Özel)                                                       

696

85.547

46.509

39.038

12.673

 

Açıköğretim Lisesi                                                                    

1

281.427

167.348

114.079

-

     Meslekî ve Teknik Ortaöğretim Toplamı                                                                    

4.244

1.244.499

760.771

483.728

84.276

 

Meslekî ve Teknik Lise (Resmi)                                                                         

4.223

1.171.119

721.394

449.725

84.032

 

Meslekî ve Teknik Lise  (Özel)                                                                        

21

911

671

240

244

 

Açıköğretim Lisesi                                                                    

-

72.469

38.706

33.763

-

YAYGIN EĞİTİM (3)    

10.576

4.508.564

2.545.004

1.963.560

79.370

 

Resmi  

1.833

2.141.389

1.043.308

1.098.081

10.190

 

Özel    

8.743

2.367.175

1.501.696

865.479

69.180

YÜKSEKÖĞRETİM(4) 

   93

 2 155 170

 1 231 445

   923 725

  82 250

GENEL TOPLAM

  56 481

 21 538 230

11 712 499

9 825 731

  762 130

(1)     Okul öncesi eğitimde 16 792 resmî ana sınıfı ile 661 özel anasınıfı okul sayısına dâhil edilmemiştir.

(2)     14 759 okul öncesi öğretmeni kadrolarının bulunduğu kurumların öğretmen sayılarında gösterilmiştir. Toplama dâhil edilmemiştir

(3)     Yaygın Eğitim Kurumlarına ait öğrenci sayısı bilgileri 2005/'06 öğretim yılı sonu itibariyle verilmiştir.

(4)     Yükseköğretim Kurumlarına ait bilgiler 2005/'06 öğretim yılına aittir. Açıköğretim Fakültesi öğrencileri dâhil edilmiştir.

 

 

 
 

           Okul Öncesi Eğitim

            Okul öncesi eğitim; isteğe bağlıdır ve 36-72 ay arasındaki çocukların eğitimini kapsar. Okul öncesi eğitim kurumları, bağımsız anaokulları olarak kurulabildikleri gibi, kız meslek liselerine bağlı uygulama sınıfları ile diğer öğretim kurumlarına bağlı ana sınıfları olarak da açılabilmektedir.

            Okul öncesi eğitimin amaçları:

-         Çocukların sağlıklı beden, zihin ve duygu gelişiminin sağlanması,

-         Çocuklara iyi alışkanlıklar kazandırılması,

-         Çocukların ilköğretime hazırlanması,

-         Şartları elverişsiz çevrelerden gelen çocuklar için ortak bir yetişme zemininin temin edilmesi,

-         Türkçe’nin doğru ve güzel konuşulmasıdır.

Okul öncesi eğitim isteğe bağlı olduğundan katılım oranı oldukça düşüktür. Ancak bu dönemdeki eğitimin, daha sonraki eğitim düzeylerindeki öğrenci başarısına olumlu katkıları bilindiğinden bir taraftan kurumsal eğitime katılımı artırıcı tedbirler alınmakta diğer taraftan da anne baba eğitimi programları, mobil anaokulu, yaz okulu gibi alternatif modellerle okul öncesi eğitimi yaygınlaştırma çalışmaları sürdürülmektedir.

Okulöncesi eğitimde son yıllarda önemli gelişmeler görülmüştür. Okullaşma oranları son dört yıl içerisinde % 113’lük bir artış göstererek 2006–2007 eğitim öğretim yılında  % 25’e ulaşmıştır. Okul öncesi eğitim kurumlarından yararlanamayan çocuk sayısını azaltmak ve mevcut okul öncesi eğitimi kurumlarında verilen eğitimin kalitesini arttırma yönünde kısa, orta ve uzun vadeli stratejiler geliştirilmektedir.

İlköğretim

           İlköğretim, 6–14 yaş grubundaki çocukların eğitim-öğretimini kapsar.  Kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunludur ve devlet okullarında parasızdır. İlköğretim kurumları sekiz yıllık okullardan oluşur. Bu okulları bitirenlere ilköğretim diploması verilir. Bu düzeydeki okullaşma oranı 2006–2007 öğretim yılında % 96,4 olarak gerçekleşmiştir.

 

Ortaöğretim

           Ortaöğretim; ilköğretime dayalı, en az dört yıllık öğrenim veren 14-16 (2008-2009 eğitim öğretim yılından itibaren 14-17 yaş grubu) yaş grubu çocukların eğitimini kapsayan genel liseler ile meslekî ve teknik liselerden oluşur.

İlköğretimi tamamlayan her öğrenci, ortaöğretime devam etme ve ortaöğretim imkânlarından ilgi, istidat ve kabiliyetleri ölçüsünde yararlanma hakkına sahiptir. Bu düzeydeki okullaşma oranı 2006–2007 öğretim yılında % 86,64 olarak gerçekleşmiştir.

Genel Ortaöğretim

Genel ortaöğretim türleri:

-         Genel Liseler

-         Anadolu Liseleri

-         Fen Liseleri

-         Anadolu Öğretmen Liseleri

-         Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri

-         Sosyal Bilimler Liseleri

-         Spor Liseleri

Genel liseler dışındaki ortaöğretim kurumlarına giriş merkezi bir sınavla olmaktadır. Anadolu Güzel Sanatlar liseleri ile Spor liselerine ise yetenek sınavıyla öğrenci alınmaktadır.

Meslekî ve Teknik Ortaöğretim

            Meslekî ve teknik ortaöğretim okulları; ülkemiz endüstrisinin ve hizmet sektörünün gereksinim duyduğu iş alanlarına orta kademe teknik insan gücü yetiştiren ve öğrencileri yükseköğretime hazırlayan öğretim kurumlarıdır. 

            Meslekî ve teknik ortaöğretim türleri:

-         Erkek Teknik Öğretim Okulları

-         Kız Teknik Öğretim Okulları

-         Ticaret ve Turizm Öğretimi Okulları

-         Din Öğretimi Okulları

-         Özel Eğitim Okulları

-         Sağlık Meslek Liseleri

-         Tarım Meslek Liseleri

-         Adalet Meslek Liseleri

-         Tapu ve Kadastro Meslek Liseleri

-         Anadolu Meteoroloji Meslek Liseleri

            Erkek ve kız teknik öğretim okulları, başlangıçta geleneksel olarak kız ve erkek öğrenciler için uygun olduğu düşünülen programların izlendiği okullar olarak kurulmuştur. Ancak bu okulların bir kısmı süreç içindeki çeşitli gelişmeler doğrultusunda benzer programların izlendiği karma eğitim kurumları hâline gelmiştir.

Nüfusu az ve dağınık yerleşim birimlerindeki eğitim binaları, öğretmen, yönetici ve diğer personelden azamî derecede yararlanarak kaynak israfını önlemek, ilköğretimi tamamlayan öğrencilere ilgi, istek ve yetenekleri doğrultusunda ortaöğretimden yararlanma olanağını sağlamak amacıyla çok programlı liseler (ÇPL) faaliyete geçirilmiştir.

Özel Eğitim

            Amaç, özel eğitim gerektiren bireylerin eğitim ihtiyaçlarını en iyi şekilde karşılayarak onları toplumla bütünleştirmek ve meslek sahibi yapmaktır.

            Ülkemizde sekiz engel grubundaki çocuklara ve gençlere eğitim hizmetleri sunulmaktadır:

-         Görme engelliler

-         İşitme engelliler

-         Ortopedik engelliler

-         Zihinsel engelliler

-         Uyum güçlüğü olan çocuklar

-         Dil ve konuşma güçlüğü olanlar

-         Üstün yetenekliler

-         Uzun süreli hasta ve hastanede yatan çocuklar 

            Özel eğitim okulları eğitim sistemindeki kademelendirmeye göre yapılandırılmıştır. Diğer okullardan farklı olarak ilköğretim öncesinde hazırlık sınıfı bulunmaktadır. Ancak ilköğretime devam edebilecek durumda olan engelli öğrenciler hazırlık sınıfına alınmadan ilköğretime başlamaktadır.

Özel Öğretim

Özel öğretim kurumları maliyeti, gelir ve gideri gerçek veya tüzel kişilerce karşılanan, denetim ve gözetimi ise Millî Eğitim Bakanlığınca yapılan kurumlardır. Bu kurumlar 625 Sayılı Özel Öğretim Kurumları Kanunu’na göre açılmakta ve faaliyet göstermektedir.

Ülkemizde özel öğretimin tarihi 1869 yılına kadar gitmektedir. Özel öğretim:

-         Her kademe ve türdeki özel okullar

-         Özel dershaneler

-         Özel meslekî ve teknik kurslar

-         Özel motorlu taşıt sürücü kursları

-         Özel öğrenci etüt eğitim merkezlerini

kapsamaktadır.

Örgün özel öğretim kurumları, özel Türk okulları, özel yabancı okullar, özel azınlık okulları, özel uluslararası okullar ve özel eğitim okulları olarak gruplandırılmaktadır.

Rehberlik ve Psikolojik Danışma Hizmetleri:

 

Türk Millî Eğitim Sistemi’nde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri; öğrencilerin özelliklerine ve ihtiyaçlarına göre kişisel, sosyal gelişim ile kariyer gelişimi ve kariyer planlamasına yönelik hizmetler olarak ele alınmakta ve yürütülmektedir. Hayat rehberlik ve kariyer rehberliği konularında devam eden çalışmaların yanı sıra son yıllarda AB, OECD, Dünya Bankası gibi uluslar arası kuruluşların özellikle kariyer rehberliği politika ve uygulamalarının hayat boyu öğrenme ve hayat boyu rehberlik kapsamında geliştirilmesi çalışmalarına da katılınmaktadır.

 

Bu hizmetler, il ve ilçe düzeyinde rehberlik ve araştırma merkezi müdürlükleri ile eğitim kurumlarındaki rehberlik ve psikolojik danışma servislerince yerine getirilmektedir.

 

Rehberlik ve araştırma merkezleri, sorumlu bulunduğu bölgedeki tüm öğrencilere yönelik olarak eğitim-öğretim kurumlarında, rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin etkin ve verimli şekilde yürütülmesi için gerekli koordinasyonu ve hizmet içeriğine ilişkin desteği sağlar. Öte yandan özel eğitim gerektiren bireylerin incelenmesi, tanılanması, uygun eğitim ortamının önerilmesi ve bu bireyler ile ailelerine rehberlik ve psikolojik danışma hizmetlerinin sunulması faaliyetlerini de gerçekleştirmektedir.

 

Eğitim-öğretim kurumlarında rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri, eğitim kurumunun tür ve özelliğine göre eğitsel, kariyer ve kişisel/sosyal alanlarda, sistematik, yapılandırılmış programlar ve haftalık ders çizelgesinde ayrılmış özel saatler dâhilinde verilir. Hizmetleri, okul psikolojik danışmanları/rehber öğretmenler (school psychological counselors), okul personeli ile işbirliği içinde yürütmektedirler.

Yükseköğretim

Yükseköğretim kurumları, ortaöğretime dayalı en az iki yıllık, yükseköğrenim veren her kademedeki eğitim kurumlarını kapsar. 2006’da açılan 16 yeni üniversite ile beraber 93 üniversite bulunmaktadır. Bu üniversitelerde görev yapan öğretim üyelerinin % 39.7’si kadın, % 60.3’ü erkektir. Yükseköğretimde okullaşma oranı 2004–2005 öğretim yılında örgün eğitimde % 25, açık öğretimde % 13,6 olmak üzere toplam % 38,6 olarak gerçekleşmiştir.

Üniversiteler, YÖK’ün Millî Eğitim Bakanlığına tavsiyesi üzerine ve Kabinenin onayıyla Parlamentonun çıkaracağı yasa ile kurulmaktadır.

Yükseköğretim yönetiminde en önemli üst kurul “Yükseköğretim Kuruludur (YÖK) (bakınız www.yok.gov.tr). YÖK, yedisi Üniversitelerarası Kurul, yedisi hükümet, yedisi de Cumhurbaşkanı tarafından aday gösterilen ve tamamı Cumhurbaşkanınca 4 yıllık bir süre için atanan 21 üyeden oluşur. Üyelerin görev süreleri yenilenebilir. YÖK Başkanı ve başkan yardımcılarından biri kurul üyeleri arasından doğrudan Cumhurbaşkanı tarafından atanırken ikinci başkan yardımcısı ise kurul üyeleri tarafından seçilir. YÖK, her türlü politik etkiden uzak anayasal özerkliği olan sorumlu birimdir.

Rektör seçimi için ise üniversite öğretim üyelerinin seçtiği 6 aday arasından 3 tanesi YÖK tarafından Cumhurbaşkanına sunulur YÖK’ün önerdiği 3 adaydan biri rektör olarak atanır. Görev süresi 4 yıldır ve bu görev en fazla iki dönem yenilenebilir.

Yükseköğretim, TBMM’de Milli Eğitim Bakanı tarafından temsil edilir. Bakan ayrıca, YÖK toplantılarına başkanlık da yapabilir ancak oy hakkı yoktur. YÖK veya üniversite kararlarının Milli Eğitim Bakanlığınca onaylanması gerekmez. Millî Eğitim Bakanlığının yükseköğretimle ilgili aslî görevi yükseköğretimin ulusal eğitim politikaları ile uyum içerisinde yürütülmesini sağlamaktır.  

Yükseköğretime giriş merkezi bir sistemle ve ülke genelinde “Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi” (ÖSYM) tarafından düzenlenen tek bir sınavla yapılmaktadır.  Lise son sınıf öğrencileri, daha önceki yıllarda sınava girip kazanamayanlar ile daha önce bir yükseköğretim programına yerleştirilmesine karşın, program ve/veya üniversite değiştirmek isteyenler üniversite giriş sınavına kabul edilirler.

YAYGIN EĞİTİM

Yaygın eğitim, örgün eğitim sistemine hiç girmemiş, herhangi bir eğitim kademesinde bulunan veya bu kademelerden birinden ayrılmış olan bireyleri kapsar.

Yaygın eğitimin amaçları:

-         Yetişkinlere okuma-yazma öğretmek

-         Temel bilgiler vermek

-         Öğrencilerin en son devam ettikleri öğrenim kademesinde edindikleri bilgi ve kabiliyetlerini geliştirmek

-         Hayatlarını kazanmalarını sağlayacak yeni imkânlar sunmak

Yaygın eğitim; halk eğitimi, çıraklık eğitimi ve uzaktan eğitim yoluyla gerçekleştirilmektedir. Ayrıca, ortaöğretim seviyesinde örgün eğitim veren meslekî ve teknik öğretim kurumlarında açılan meslek kursları ile de yaygın eğitim verilmektedir.

Genel ve meslekî teknik yaygın eğitim hizmetlerinin verildiği kurumlar aşağıda sıralanmıştır:

-         Halk eğitimi merkezleri

-         Meslekî eğitim merkezleri

-         Pratik kız sanat okulları

-         Olgunlaşma enstitüleri

-         Endüstri pratik sanat okulları

-         Yetişkinler teknik eğitim merkezleri

-         Yetişkinler otelcilik ve turizm eğitimi merkezleri

-         Turizm Eğitim Merkezleri

-         Açık Öğretim Kurumları 

-         Özel kurslar

-         Özel dershaneler

-         Özel eğitim ve uygulama okulları

-         Özel eğitim meslek okulları

-         Özel eğitim meslekî öğretim merkezleri

-         Özel eğitim bilim ve sanat merkezleri.

 Halk Eğitimi

            Örgün eğitim kurumları dışında düzenlenen eğitim faaliyetleri büyük ağırlıkla ülke genelindeki halk eğitimi merkezlerinde yerine getirilmektedir. Bu merkezlerde, her yaş ve eğitim düzeyindeki insanımıza yönelik olarak; okuma-yazma kursları, meslek kursları, sosyal kültürel kurslar, sosyal kültürel uygulamalar düzenlenmektedir.

Çıraklık Eğitimi

            Çıraklık eğitimi pratik eğitimin iş yerinde, teorik eğitimin de meslekî eğitim merkezinde gerçekleştirildiği ikili meslek eğitimi sistemidir.

            Çıraklık eğitimi; ilköğretimi bitirip bir üst öğretime gitmeyen veya gidemeyen ya da çeşitli nedenlerle örgün eğitimin dışında kalmış orta öğrenim çağındaki çocukların ve gençlerin eğitimini kapsamaktadır. En az ilköğretim okulu mezunu olanlardan, 14 yaşını tamamlamış olanlar çıraklık eğitimine devam edebilmektedir.

            Çıraklık eğitimi; mesleğin özelliğine göre 2-4 yıl sürelidir. Çıraklık dönemi, teorik eğitim programlarının; % 30’u genel bilgi dersleri, % 70’i de meslek bilgisi dersleridir. Çıraklar, teorik eğitimlerini haftada bir gün meslekî eğitim merkezi, meslekî ve teknik eğitim merkezi veya işletmelerce temin edilen eğitim yerlerinde, pratik eğitimlerini ise haftada 5 gün süreyle iş yerlerinde gerçek üretim ortamında görmektedir.

            Bu eğitimi tamamlayanlar kalfalık sınavlarına girebilmektedir. Eğitime devam etmeyenler ise eğitim süresinin iki katı kadar mesleğinde çalıştıklarını belgelendirmeleri durumunda kalfalık sınavına girebilmektedir. Kalfalık belgesi almaya hak kazananlar 1-3 yıl süre ile ustalık eğitimine devam etmeleri halinde ustalık sınavına girebilmektedir. Eğitime devam etmeyenler ise 5 yıl mesleğinde çalıştıklarını belgelendirmeleri durumunda ustalık sınavlarına girebilmektedir.

            Bu eğitim uygulamaları sonucunda kişi, nitelikli ara insan gücü için belirlenmiş olan yeterlilik düzeyine ulaşabilmekte ve bu yeterlilik düzeyi için öngörülen ustalık belgesini alabilmektedir. Sadece ustalık belgesi bulunanlar müstakil iş yeri açabilmektedir.

 

Açık/Uzaktan Eğitim 

            Türk vatandaşlarına, eğitimde fırsat eşitliği sağlamak, ilk, orta ve yüksek öğretim kurumlarında verilen eğitimi desteklemek ve hayat boyu eğitim ilkesini hayata geçirebilmek amacıyla uzaktan eğitim hizmetleri verilmektedir.

Türkiye'deki ilk uzaktan eğitim uygulaması 1974 yılında başlatılan mektupla öğretim sistemidir.

İlk ve ortaöğretim düzeyinde Açık İlköğretim Okulu, Açık Öğretim Lisesi ve Mesleki Açık Öğretim Lisesi hizmet vermektedir. Ayrıca, en az ilköğretim mezunu olmak şartıyla herkesin yararlanabileceği sertifikaya yönelik mesleki eğitim programları ise Meslekî ve Teknik Açık Öğretim Okulu tarafından sunulmaktadır.

Sekiz yıllık zorunlu ilköğretim uygulamasının ardından 1998–1999 öğretim yılında hizmet vermeye başlayan Açık İlköğretim Okulu, daha önce beş yıl süreli ilkokullardan mezun olan ancak, herhangi bir nedenle ortaokula devam edememiş vatandaşlarımıza uzaktan eğitim yöntemi ile sekiz yıllık zorunlu öğrenimlerini tamamlama imkânı sağlamak amacıyla kurulmuştur.

Ayrıca, 1982–1983 öğretim yılından itibaren Anadolu Üniversitesi bünyesinde Açık Öğretim Fakültesi Kurulmuştur. Anadolu Üniversitesi açık öğretim sisteminde ön lisans programları, lisans programları, ön lisans tamamlama ve lisans tamamlama programları açılmaktadır.

            Açık Öğretim Sistemi, eğitim yaptığı toplam 34 programıyla ulusal sınırları aşarak, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Batı Avrupa ülkelerinde yaşayan Türk vatandaşlarına eğitim hizmeti sağlamaktadır.      

Son on yılda bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan gelişmeler neticesinde 1999 yılında Üniversitelerarası iletişim ve Bilgi Teknolojilerine Dayalı Uzaktan Yükseköğretim
Yönetmeliği
hazırlanmıştır. Bu Yönetmelik çerçevesinde üniversitelerimizde gerek Türkiye’deki gerekse yurt dışındaki üniversitelerle iş birliği yapılarak çeşitli dersler, ön lisans ve yüksek lisans programları uzaktan eğitim yoluyla sunulmaktadır.

 

 

EĞİTİMDE SON GELİŞMELER VE ÖNCELİKLERİMİZ

Türkiye, Avrupa ülkelerine kıyasla daha genç bir nüfusa sahiptir. 73 milyonluk toplam nüfus içinde 0–14 yaş grubunun oranı % 28’dir. (Avrupa Birliği ortalaması %  15,7) Bu rakama ilave olarak, mevcut nüfusun % 20’si örgün eğitim kapsamındadır.

1997-1998 öğretim yılında zorunlu ilköğretimin süresinin 5 yıldan 8 yıla, 2005–2006 öğretim yılından itibaren de ortaöğretimin 4 yıla çıkarılmasıyla birlikte ortaya çıkan finansman ihtiyacına karşılık olarak; başta kamu harcamaları olmak üzere eğitim harcamalarında önemli bir artış olmuştur. Bu nedenlerle mevcut Hükümet döneminde belirlenmiş bir strateji dahilinde konsolide bütçe içindeki Milli Eğitim Bakanlığı bütçesi oranı 2003 yılında % 6,91 iken 2007 yılında % 10,40 olmuştur. Millî Eğitim Bakanlığı bütçesinin GSMH içindeki oranı aynı yıllarda % 2,85’den % 3,40’a çıkmıştır.

Eğitime ayrılan bütçenin artırılmasıyla son yıllarda gerçekleştirilen faaliyetleri aşağıdaki boyutlarda yoğunlaştığı görülmektedir:

Ø                  İlk ve ortaöğretim programlarının geliştirilmesi,

Ø                  Fiziki kapasitenin artırılması ve kalitesinin yükseltilmesi,

Ø                  Okullaşma oranlarında AB ortalamasının yakalanması,

Ø                  Teknolojik alt yapının güçlendirilmesi ve bilgisayar teknolojilerinin eğitimde kullanılması,

Ø                  Öğretmen kariyer sistemi ve yeterliklerinin geliştirilmesi,

Ø                  Öğrenci rehberlik ve meslekî danışmanlık sisteminin etkinleştirilmesi,

PROJELER KAPSAMINDA KAYDEDİLEN GELİŞMELER

Bu konulara ilişkin düzenlemelerin hayata geçirilmesi için bir dizi proje uygulamaya konmuştur(bakınız http://projeler.meb.gov.tr). Milli Eğitim Bakanlığı ulusal proje ve kampanyalar yanında Avrupa Birliği mali katkılarıyla eğitim alanında üç proje yürütmektedir. Bunlar;

Ø                  Temel Eğitimin Desteklenmesi Projesi,

Ø                  Meslekî Eğitim ve Öğretim Sisteminin Güçlendirilmesi Projesi ve

Ø                  Meslekî ve Teknik Eğitimin Modernizasyonu Projesi’dir.

           Söz konusu üç projenin toplam tutarı 177.190.000 Avro’dur. AB katkısı 165.500.000 Avro, Hükümetimiz katkısı ise 11.690.000 Avro’dur.

Eğitimin kalitesi

İlköğretim

İlköğretim (1–8. sınıflar) programı, bilişsel ve yapılandırıcı bir yaklaşımla yeniden düzenlenmiş; yeni öğretim materyalleri geliştirilmiştir. Program tasarlanırken okul öncesi, ilköğretim, ortaöğretim, meslekî ve teknik eğitim alanlarında uluslar arası karşılaştırmalar yapılmıştır.

1–5. sınıflara yönelik programlar 2005–2006 öğretim yılından itibaren tüm ilköğretim okullarında uygulanmaya başlanmıştır. Aynı öğretim yılında 6. sınıfların programı, pilot okullarda uygulanmış ve 2006–2007 öğretim yılında tüm ilköğretim okullarının 6.sınıflarında uygulamaya konulmuştur. 7 ve 8. sınıf programları da pilot uygulamaların ardından 2007–2008 ve 2008–2009 öğretim yıllarında bütün ilköğretim okullarında kademeli olarak uygulanacaktır.

Program, öğrenmeyi öğrenmek, aktif öğrenme, öğrenci merkezli öğrenme, hayat boyu öğrenme, bilgiye dayalı toplum, demokratik kültür ve ekonomik duyarlılık yaklaşımlarını esas almakta olup okul öncesi eğitim, ilköğretim, genel ve meslekî ortaöğretim hedeflerinde de bütüncül bir mantığa sahiptir.

Genel ve Meslekî Ortaöğretim

            Eğitimde AB perspektifi anlayışıyla ve ortaöğretimdeki diplomaların denkliğini kolaylaştırmak amacıyla ortaöğretim okullarını yeniden yapılandırılmaktadır. Genel, meslekî ve teknik ortaöğretimde eğitimin süresi 2005-2006 yılından itibaren 3’ten 4 yıla çıkarılmıştır. Anadolu türü liselerde ağırlıklı olarak yabancı dil eğitimi yapılan ve 9. yıla denk gelen hazırlık sınıfları kaldırılmıştır.

Meslekî rehberlik çalışmaları çerçevesinde de merkezi sınavla ve yetenek sınavı ile öğrenci alan okul türleri dışındaki tüm liseler Meslekî Eğitim ve Öğretim Sistemini Güçlendirme Projesi (MEGEP) kapsamına alınmıştır. Bu kapsamdaki liselerin 9. sınıflarında ortak programlar uygulanmakta olup bu sınıflara Tanıtım ve Yönlendirme dersleri konulmuştur.

Öğrencilerin ilköğretimden ortaöğretime geçişte oluşabilecek yanılgılarını ortadan kaldırabilmek ve Tanıtım ve Yönlendirme dersinin de yardımıyla daha çok seçme şansı verebilmek amacıyla genel ve meslekî teknik liselerin 9. sınıflarının sonunda okul türleri arasında, 10. sınıflarının sonunda da alan ve dallar arasında yatay geçiş yapabilmelerine fırsat tanınmıştır.           

Ø                  İş piyasasının ihtiyaçlarını karşılamak ve yeterlik temelli modüler programlar yoluyla yeni bir meslekî eğitim altyapısını kurmak amacıyla İŞKUR, ilgili sektör temsilcileri ve diğer sosyal ortaklarla meslekî eğitim standartları geliştirilmektedir,

Ø                  Ortaöğretimin ISCED–97 tabanlı olarak tasarlanması amacıyla 250 meslek standardına dayalı olarak yeterliklere dayalı modüler programlar geliştirilmiştir. Programlar 145 pilot kurumda uygulanmış olup 2006–2007 öğretim yılında Türkiye genelinde uygulanmaya başlanmıştır.

Ø                  Meslekî eğitim alanı için öğretmen yetiştirme sisteminin kalitesini artırarak bu alandaki öğretmen yetiştirme sisteminin Avrupa Birliğindeki gelişmelerle uyumlulaştırılması sağlanmaktadır.

Yüksek Öğretim

Türkiye 2001 yılında Bologna Sürecine katılmış ve kendi eylem çizgisini uygulamak için gerekli önlemleri almıştır.

Bütün üniversitelerin kalite değerlendirmesi için yeni düzenlemelerin uygulanmasıyla ilgili çalışmalar devam etmektedir. Halen 93 üniversitenin 29 unda Avrupa Çalışmaları bölümü bulunmaktadır. Türkiye’de eğitim dili İngilizce veya Fransızca olan 14 üniversite vardır. Diploma Eki ve Avrupa Kredi Transfer Sistemi (AKTS) bütün üniversitelerde zorunlu kılınmıştır. Üniversitede daha fazla öğrencinin yönetime katılımını sağlamak ve öğrenci konseylerinin ulusal temsili için yeni bir yönetmelik yürürlüğe konulmuştur.

Türkiye 2004 yılından itibaren Avrupa Birliğinin eğitim ve gençlik programlarına tam katılım sağlamaktadır. Ülke çapında giderek ilgi gören bu programlardan Erasmus kapsamında toplam 79 yükseköğretim kurumu Erasmus Üniversitesi Belgesine sahiptir. 2006 yılında yaklaşık 4100 üniversite öğrencisi ve 1000 üniversite personeli bu program kapsamında yükseköğretimdeki hareketlilik boyutundan faydalanmıştır.

Son 2 yılda AR-GE çalışmalarına geçmiş yıllara göre 20 kat daha fazla kaynak ayrılmıştır. 2006 yılı sonu itibariyle 6. Çerçeve Programı kapsamında 2982 proje söz konusu olmuş,  bunlardan 459 proje kabul edilmiştir.

Öğretmenler

Öğretmenlerin tamamı yükseköğretim düzeyinde eğitim görmektedir. Öğretmenler için bilgide yarışmayı ön plâna çıkaracak bir sistemin kurulması ve öğretmenlerin meslek içinde kendilerini yenilemelerini teşvik etmek ve öğretmenlik mesleğinin statüsünü yükseltmek amacıyla yasal düzenleme yapılmıştır. İlgili kanun 8 Temmuz 2004 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

            Bu düzenlemeye göre; kıdem, eğitim, etkinlikler ve sicil açısından gerekli şartları taşıyan öğretmenler, merkezi sistemle yapılacak bir sınava girerek uzman öğretmenlik ve başöğretmenlik kademelerine yükselebileceklerdir. Alanında ya da eğitim bilimleri alanında yüksek lisans yapmış öğretmenler kıdem ve sicil şartlarını taşımaları şartıyla sınava girmeden uzman öğretmen, doktora yapmış öğretmenler ise yine aynı koşullarda başöğretmen olabileceklerdir. 

           Diğer taraftan, öğretmen yetiştirme politikalarının belirlenmesi, hizmet öncesi ve hizmet içi öğretim programlarının düzenlenmesi, öğretmenlerin iş başarma ve performanslarının ölçümünde ve öğretmenlerin kendilerini tanıma ve geliştirmelerinde yararlanmak amacıyla 6 ana yeterlik, bu yeterliklere bağlı olarak 31 alt yeterlik ve 233 performans göstergesinden oluşan uluslararası düzeyde “Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri” hazırlanmıştır.

Bilgi ve İletişim Teknolojilerinin (BİT) Eğitime Entegrasyonu

Eğitimde yeni teknolojilerin kullanılması ve yaygınlaştırılmasına yönelik olarak ilköğretimden başlamak üzere eğitimin her kademesinde;

Ø                  Bilgisayarlı eğitime geçilmesi,

Ø                  Her okula internet erişiminin sağlanması,

Ø                  Eğitim programlarına göre yazılımların üretilmesi,

Ø                  Yürütülmekte olan çeşitli projelerle öğretmen ve öğrencilerin bilgisayar okuryazarı olmalarının sağlanması,

Ø                  Eğitimle ilgili paydaşların ihtiyaç duydukları bilgilere zaman ve mekân kısıtlaması olmadan ulaşmalarını sağlamak için “Eğitim Portalı” oluşturulması,

Ø                  Sınavların elektronik ortamda yapılması

 çalışmaları devam etmektedir.

           Eğitimde bilgi ve iletişim teknolojisinin etkin kullanımı amacıyla okullarda bilgi teknolojisi sınıflarının sayıları artırılmaktadır.

            Planlanan şekilde okullara gerekli donanımın sağlanması için Aralık 2006 itibariyle 200 bin bilgisayar “Bilgisayarlı Eğitime Destek Kampanyası’ kapsamında hayırsever vatandaşların katkısıyla, 206 bin bilgisayar ise Bakanlık genel bütçesinden temin edilmiş olup 148.400 bilgisayarın daha temin edilmesi planlanmıştır.

           2006–2007 öğretim yılı başlangıcı itibari ile ilköğretim öğrencilerinin % 86’sının ortaöğretim öğrencilerinin % 95’inin internete erişimi sağlanmış olup, alt yapının müsait olmadığı kırsal bölgelerde ise alt yapı çalışmaları sürmektedir.

Eğitime Erişim

Okul Öncesi Eğitim

Okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılması ve okullaşma oranlarının yükseltilmesi doğrultusunda öncelikli olarak 60–72 ay kapsamındaki yaş grubu çocuklarına yönelik planlamalarda bulunulmaktadır. 2006–2007 eğitim öğretim yılında, 60–72 aylık çocukların okullaşma oranı % 34.4’dür.

 

Bu yaş gurubundaki çocukların en azından bir yıl okul öncesi eğitim almalarının sağlanması amacıyla 2005–2006 eğitim öğretim yılından itibaren anasınıflarında ikili eğitim, anaokullarında ise tam gün eğitim ile ikili eğitim yapılması sağlanmıştır.  İkili eğitimin yanı sıra bu eğitim öğretim yılından itibaren her tür ve derecedeki okul ve kurumların bünyesinde okul öncesi eğitim için fiziki mekân ayrılması sağlanmış ve yeni yapılacak ilköğretim okulları bünyesinde ise derslik sayıları dikkate alınarak bir veya iki ana sınıfı açılması zorunluluğu getirilmiştir.

Kız Çocuklarının Okullaştırılması

Çeşitli nedenlerle eğitim imkânına ulaşamamış kız çocuklarımızın okullaşmasını sağlamak amacıyla UNICEF iş birliği ile “Haydi Kızlar Okula!” sloganıyla 2003 yılında 10 Doğu ve Güneydoğu Anadolu ilini kapsayan bir Kampanya başlatılmıştır. Kampanya kapsamı genişletilerek 2004 yılında 33 ilde ve 2005 yılında 53 ilde, 2006’da ise ülke genelinde uygulanmış, bu kapsamda toplam 222.800 kız çocuğu okullaştırılmıştır.

Özel Eğitim

            Son yıllarda özel eğitime muhtaç çocukların eğitimine daha fazla mali destek sağlanması erken tanı ve okullaşma oranlarını artırmıştır. Sürece ailelerin ve sosyal tarafların etkin bir şekilde katılımı sağlanarak bu alanda dikkate değer gelişmeler kaydedilmiştir.

Özel eğitim ve rehberlik alanındaki yoğun çabaların bir parçası olarak son üç yıl içersinde (2003–2006) aşağıdaki kurumlar açılmıştır:

-         13 Bilim ve Sanat Merkezi

-         7 eğitilebilir çocuklara yönelik ilköğretim okulu ve iş okulu

-         19 öğretilebilir çocuklara yönelik Eğitim Uygulama Okulu ve İş Eğitim Merkezi

-         1 Bağımsız İş Eğitim Merkezi

-         1 Görme Engelli İlköğretim Okulu

-         5 Hastane İlköğretim Okulu

-         1 İşitme Engelliler İÖO

-         5 Otistik Çocuklar Eğitim Merkezi

-         37 Rehberlik ve Araştırma Merkezi

            Ayrıca, 2004–2005 öğretim yılında özel eğitime muhtaç çocukların ücretsiz olarak okullara taşınması uygulaması başlatılmıştır. Aynı şekilde, okula gidemeyecek durumda olan çocuklar için de evde eğitim imkânları sunulmaktadır. 

Özel Eğitimde Gelişmeler

YIL

OKUL SAYISI/

ARTIŞ ORANLARI %

ÖĞRENCİ SAYISI                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        

TOPLAM ÖĞRENCİ SAYISI/ARTIŞ ORANLARI %

ÖĞRETMEN SAYISI/ARTIŞ ORANLARI  %

Özel Eğitim Okulları

Öğrenci Sayısı/Artış Oranları %

 

Özel Eğitim Sınıfları

Öğrenci Sayısı/Artış Oranları %

 

Kaynaştırma Eğitimi Öğrenci Sayısı/Artış Oranları %

 

 

2002–2003

440

 

17988

 

6912

 

31708

 

56608

 

3385

 

2003–2004

468

9,41

19892

9,05

7405

9,33

35625

8,89

62922

8,9

3481

0,97

2004–2005

494

9,48

22082

9,01

8130

9,1

42225

8,43

72437

8,7

4506

77,2

2005–2006

517

9,56

25238

9,11

8921

9,11

45532

9,27

79691

9,08

4680

9,6

Kırsal kesim için tedbirler

            Kırsal kesimde yaşayan ilköğretim çağındaki çocukların nitelikli bir eğitime kavuşturulması için yatılı ve taşımalı eğitim imkânları sunulmaktadır.

Taşımalı Eğitim

            Amaç nüfusu az veya dağınık yerleşim birimlerinde bulunan öğrenim çağındaki öğrenciler ile birleştirilmiş sınıf uygulaması yapan okullarda bulunan öğrencilere daha nitelikli eğitim-öğretim imkânı sağlamaktır. Bu öğrenciler, merkezî yerlerdeki daha iyi imkânlara sahip ilköğretim okullarına günü birlik taşınmakta olup öğrencilerin giderleri (taşıma ve öğle yemeği) devlet tarafından karşılanmaktadır.

2006–2007 öğretim yılında 81 ilde 694.329 öğrenci taşımalı eğitim kapsamında merkezi okullara taşınmıştır.

YİBO’lar

            Nüfusun az ve dağınık olduğu yerlerde yatılı ilköğretim bölge okullarının kurulması öngörülmüş olup eğitim yatırımlarında bu hususlar gözetilmektedir. 2006–2007 eğitim-öğretim yılında 603 YIBO’da toplam 282.132 yatılı öğrenci öğretim görmektedir.

Sosyal İçerme

Temel Eğitime Destek Programının bileşenlerinden biri en yoğun göç alan beş ilin dezavantajlı bölgelerinde eğitim sisteminin dışında kalan genç, çocuk ve yetişkinlerin (özellikle kadınların) eğitim olanaklarının güçlendirilmesidir. Bu çerçevede aşağıdakiler gerçekleştirilmiştir:

·        Halk Eğitim Merkezlerinin kurumsal kapasitenin geliştirilmesi

·        Okuma-yazma kurslarına katılımın artırılması

·        Sokak çocuklarının ve risk altındaki çocukların eğitime kazandırılması

·        Bilinçlendirme kampanyaları uygulayarak örgün ve yaygın eğitime katılımın güçlendirilmesi

·        Halk Eğitim Merkezlerine donanım sağlanması

·        Halk Eğitim Merkezlerinin fiziki kapasitelerinin arttırılması ve geliştirilmesi

Ücretsiz Ders Kitapları

           2003–2004 eğitim-öğretim yılından itibaren bütün ilköğretim öğrencilerine ücretsiz ders kitabı dağıtımına başlanmıştır. Ortaöğretimde ise ücretsiz ders kitabı uygulaması, 2006–2007 eğitim-öğretim yılında başlatılmıştır. 2006–2007 eğitim öğretim yılı itibariyle toplam 411.282.131 adet kitap dağıtılmıştır.

Şartlı Nakit Transferi

Türkiye’de ilköğretim zorunlu olmasına rağmen okullaşma oranları Avrupa ülkelerine göre oldukça düşük düzeylerdedir. Çocuklarını okula göndermeyen veliler için cezai yaptırımlar konulmuşsa da çeşitli nedenlerle okullaşma oranlarında istenen seviye yakalanamamıştır. Çocukları okula göndermenin teşvik edilmesi için başlatılan bu uygulama ile okul öncesi (4-5 yaş) ve okul çağındaki çocukların okula gönderilmeleri şartıyla annelerine belli miktarda aylık ödenmesi başlatılmıştır.

            Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Genel Müdürlüğünce finanse edilen proje kapsamında Türkiye genelinde toplam 1.527.716 çocuğa (870.00 haneye) yardım sağlanmaktadır.

Eğitim Binaları

Eğitim Sisteminin nitel ve nicel sorunlarının devlet, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının el ele vererek çözülmesi gerektiği fikrinden hareketle, Bakanlığımız Eğitime %100 Destek Projesini hayata geçirmiştir. Kurumların ve hayırsever vatandaşların eğitime yapacakları yatırımları teşvik amacıyla daha önce %5 olan vergi indirimi bu proje ile Nisan 2003 tarihinde gerçekleştirilen yasal değişiklikle  %100’e çıkarılmıştır.

Proje kapsamında eğitime kazandırılan fiziki altyapı (2007 Mart ayı itibariyle)

Okul Binası Sayısı

1673

Derslikdışı Ek Bina Sayısı

176

Derslik Sayısı

23191

METEM Sayısı

35

Bağışlanan Arsa Yüzölçümü

654684,57 m2